Cyfrowy portfel UE coraz bliżej. Dokumenty i tożsamość w smartfonie

Smartfon już dawno przestał być wyłącznie telefonem. Służy do płacenia, przechowywania biletów, logowania do banku i załatwiania spraw urzędowych. Kolejnym krokiem ma być cyfrowy dokument tożsamości. Dzięki niemu informacje o użytkowniku, dokumenty i potwierdzenia różnych uprawnień będą przechowywane w jednym miejscu. Pojawiają się jednak głosy, że mieć to również wpływ na inwigilację użytkownika. Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej, znany jako EUDI Wallet, ma zostać udostępniony mieszkańcom Unii Europejskiej do końca 2026 roku.

Artykuł w pigułce

• Cyfrowy portfel UE ma być dostępny do końca 2026 roku we wszystkich państwach członkowskich.
• Każdy kraj ma zapewnić co najmniej jeden portfel zgodny ze wspólnymi unijnymi standardami.
• W aplikacji będzie można przechowywać i udostępniać cyfrowe dokumenty oraz dane dotyczące tożsamości.
• Portfel może służyć m.in. do potwierdzania wieku, korzystania z usług publicznych, otwierania konta bankowego czy podpisywania dokumentów.
• Użytkownik będzie mógł decydować, jakie dane przekazuje konkretnej usłudze.
• Korzystanie z EUDI Wallet będzie dobrowolne – tradycyjne dokumenty nie znikną wraz z uruchomieniem systemu.
• Największym wyzwaniem pozostaną bezpieczeństwo, ochrona danych oraz przekonanie użytkowników do korzystania z nowego rozwiązania.

Czym jest cyfrowy portfel UE?

Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej ma być aplikacją działającą na smartfonie.Pozwoli użytkownikowi potwierdzać swoją tożsamość oraz przechowywać cyfrowe dokumenty i poświadczenia. Nie będzie to po prostu elektroniczna wersja dowodu osobistego. UE tworzy szersze narzędzie umożliwiające korzystanie z usług publicznych i prywatnych w całej Unii Europejskiej.

Komisja Europejska zakłada, że każdy kraj członkowski udostępni swoim obywatelom, mieszkańcom i firmom co najmniej jeden portfel zgodny ze wspólnymi wymaganiami. Dzięki temu rozwiązanie stworzone w jednym państwie będzie mogło być wykorzystywane również w innych krajach UE. Ma to ograniczyć problem, który przez lata utrudniał korzystanie z cyfrowych usług transgranicznych.

W praktyce oznacza to, że tożsamość cyfrowa ma stać się bardziej przenośna niż dotychczas. Użytkownik nie będzie musiał za każdym razem korzystać z zupełnie innego sposobu uwierzytelniania w zależności od kraju, w którym znajduje się usługa.

Jakie dokumenty będzie można mieć w cyfrowym portfelu?

Jedną z najważniejszych funkcji EUDI Wallet będzie możliwość przechowywania cyfrowych dokumentów i poświadczeń. Wśród zastosowań wymienianych przez Komisję Europejską znajduje się między innymi mobilne prawo jazdy, dokumenty dotyczące wykształcenia, dane identyfikacyjne, a także inne cyfrowe poświadczenia.

Lista zastosowań ma być jednak znacznie szersza. Portfel może w przyszłości pomagać przy wynajmie mieszkania, otwieraniu rachunku bankowego, korzystaniu z usług medycznych, podróżowaniu czy potwierdzaniu kwalifikacji zawodowych. W ramach europejskich programów pilotażowych testowane są również zastosowania związane między innymi z bankowością, edukacją, transportem i ochroną zdrowia.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie dokumenty od razu pojawią się w jednej aplikacji. Wprowadzanie kolejnych funkcji będzie zależało między innymi od przygotowania poszczególnych państw, usługodawców oraz systemów odpowiedzialnych za wydawanie cyfrowych poświadczeń.

Cyfrowy portfel UE ma ograniczyć ilość udostępnianych danych

Jedną z ciekawszych cech EUDI Wallet jest sposób przekazywania informacji. Dzisiaj okazanie dokumentu często oznacza udostępnienie znacznie większej ilości danych, niż faktycznie potrzebuje osoba lub firma, która chce coś zweryfikować.

Przykładowo, jeśli użytkownik chce potwierdzić, że ma ukończone 18 lat, nie zawsze potrzebne są jego dokładna data urodzenia, adres czy numer dokumentu. Portfel ma umożliwić potwierdzenie konkretnej informacji bez konieczności ujawniania całego zestawu danych osobowych. Komisja Europejska wskazuje selektywne udostępnianie informacji jako jeden z podstawowych elementów systemu.

To może być szczególnie istotne w świecie usług internetowych. Użytkownik ma mieć kontrolę nad tym, jakie dane przekazuje i komu je udostępnia. System ma również pozwalać na śledzenie informacji dotyczących udostępniania danych, co ma zwiększyć przejrzystość całego procesu.

Do czego będzie można wykorzystać EUDI Wallet?

Możliwości zastosowania cyfrowego portfela mają wykraczać daleko poza samo przechowywanie dokumentów. EUDI Wallet będzie mógł służyć do logowania i potwierdzania tożsamości podczas korzystania z usług publicznych oraz prywatnych.

Wśród zastosowań wymienianych przez Unię Europejską znajduje się między innymi dostęp do bankowości internetowej. Portfel może ułatwić także składanie deklaracji podatkowych czy zapisywanie się na studia. Znajdzie zastosowanie również przy ubieganiu się o pracę oraz korzystaniu z usług wymagających silnego uwierzytelnienia. W przyszłości może służyć także do zawierania umów i podpisywania dokumentów elektronicznych.

Nie należy jednak rozumieć EUDI Wallet jako jednej aplikacji, która zastąpi wszystkie inne programy. Jego głównym zadaniem będzie potwierdzanie tożsamości i przechowywanie cyfrowych poświadczeń. Konkretne usługi nadal będą natomiast świadczyć banki, urzędy, uczelnie, firmy i inne instytucje.

Czy cyfrowy portfel UE będzie obowiązkowy?

Nie. Korzystanie z europejskiego portfela tożsamości cyfrowej ma być dobrowolne. Państwa członkowskie będą zobowiązane do zapewnienia portfela, ale obywatele nie będą musieli z niego korzystać.

To ważne, ponieważ pojawienie się cyfrowego dokumentu nie oznacza automatycznego końca tradycyjnych dokumentów. Przez długi czas obie formy będą funkcjonować równolegle, a użytkownik będzie mógł zdecydować, czy chce korzystać z cyfrowego sposobu potwierdzania tożsamości.

W praktyce popularność rozwiązania będzie więc zależała nie tylko od samej technologii, ale również od tego, jak szybko kolejne firmy i instytucje zaczną ją obsługiwać.

Co z bezpieczeństwem cyfrowego portfela?

Przeniesienie dokumentów do smartfona oznacza również nowe pytania dotyczące bezpieczeństwa. Użytkownik może przecież zgubić telefon, paść ofiarą kradzieży urządzenia albo stać się celem cyberataku. Dlatego bezpieczeństwo EUDI Wallet jest jednym z kluczowych elementów całego projektu.

Unijne przepisy przewidują wspólne wymagania dotyczące bezpieczeństwa i interoperacyjności portfeli. Państwa członkowskie mają również zapewnić odpowiednią certyfikację swoich rozwiązań.

Istotne jest także to, że system ma być projektowany tak, aby użytkownik zachowywał kontrolę nad swoimi danymi. Portfel ma umożliwiać przekazywanie tylko informacji potrzebnych do wykonania konkretnej czynności, zamiast automatycznego udostępniania całego zestawu danych osobowych.

Czy cyfrowy portfel UE zwiększy ryzyko inwigilacji?

Wraz z pojawieniem się cyfrowej tożsamości pojawia się również pytanie o prywatność. Im więcej dokumentów i usług zostanie powiązanych z jednym cyfrowym portfelem, tym większe znaczenie będzie miało to, kto może uzyskać dostęp do informacji oraz jakie dane pozostaną w systemie. Obawy części użytkowników dotyczą przede wszystkim możliwości stworzenia infrastruktury, która w przyszłości mogłaby ułatwiać śledzenie aktywności obywateli.

Nie oznacza to jednak, że EUDI Wallet został zaprojektowany jako narzędzie masowej inwigilacji. Wręcz przeciwnie – unijne przepisy zakładają ograniczenie ilości przekazywanych danych i większą kontrolę użytkownika nad tym, jakie informacje udostępnia konkretnej usłudze. Technicznie istotne będzie więc nie tylko to, jakie dane znajdują się w portfelu, ale także to, czy poszczególne użycia można ze sobą łączyć i tworzyć na tej podstawie szczegółowy profil użytkownika.

Problem pojawiłby się wtedy, gdy cyfrowa tożsamość zaczęłaby służyć do łączenia informacji o zakupach, podróżach, korzystaniu z usług publicznych czy aktywności w internecie. W takim scenariuszu ryzyko nadmiernej kontroli i tworzenia szczegółowych profili użytkowników byłoby znacznie większe.

Dlatego jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed EUDI Wallet będzie utrzymanie zasady, że cyfrowa tożsamość ma służyć użytkownikowi, a nie tworzeniu kompletnego obrazu jego aktywności. Ostatecznie o poziomie prywatności zdecydują nie tylko same przepisy, lecz także sposób ich wdrożenia, rozwiązania techniczne oraz zasady dostępu do danych.

Kiedy cyfrowy portfel UE pojawi się w Polsce?

Unijne przepisy przewidują, że państwa członkowskie mają udostępnić europejskie portfele tożsamości cyfrowej do końca 2026 roku. Nie oznacza to jednak, że od konkretnego dnia wszystkie funkcje będą dostępne w każdym kraju. Wprowadzanie poszczególnych dokumentów i usług będzie następowało etapami.

Warto więc uważać na informacje sugerujące, że od 1 stycznia 2027 roku plastikowy dowód osobisty czy inne tradycyjne dokumenty przestaną być potrzebne. Taki scenariusz nie wynika z unijnych przepisów. EUDI Wallet ma być dodatkowym, cyfrowym sposobem potwierdzania tożsamości, a jego używanie pozostanie dobrowolne.

Cyfrowy portfel może zmienić sposób korzystania z dokumentów

Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej jest jednym z większych projektów cyfryzacyjnych Unii Europejskiej. Jego znaczenie nie polega wyłącznie na tym, że dokumenty będzie można mieć w telefonie. Największą zmianą może być możliwość korzystania z jednej cyfrowej tożsamości w różnych państwach i usługach przy jednoczesnej kontroli nad udostępnianymi informacjami.

Do pełnego wykorzystania tego rozwiązania potrzebne będą jednak nie tylko sprawne aplikacje, lecz także współpraca administracji, banków, przedsiębiorstw i innych usługodawców. Jeżeli system rzeczywiście osiągnie zakładaną interoperacyjność, w przyszłości wiele czynności, które dziś wymagają pokazania dokumentu, wizyty w urzędzie albo zakładania kolejnego konta, będzie można wykonać bezpośrednio ze smartfona.