Meduzy zaskoczyły naukowców. Uczą się i zapamiętują, choć nie mają mózgu

Czy można się uczyć bez mózgu? Najnowsze badania pokazują, że tak. Meduzy – stworzenia starsze od dinozaurów – potrafią zapamiętywać błędy i zmieniać swoje zachowanie, mimo że nie mają centralnego układu nerwowego. Odkrycie naukowców z Kopenhagi i Kiel może zmienić nasze rozumienie tego, czym właściwie jest „inteligencja” w świecie zwierząt.

Uczą się jak myszy i muchy

Ludzki mózg liczy 86 miliardów neuronów i to właśnie dzięki nim potrafimy się uczyć. Tymczasem meduzy mają ich zaledwie kilka tysięcy – rozsianych po całym ciele. A mimo to wykazują zachowania, które do tej pory przypisywano wyłącznie organizmom z mózgiem.

Eksperymenty przeprowadzone na gatunku Tripedalia cystophora – niewielkiej meduzie żyjącej wśród korzeni lasów namorzynowych na Karaibach – wykazały, że zwierzę potrafi uczyć się na błędach. Naukowcy obserwowali, jak meduzy poruszają się między sztucznymi korzeniami w akwarium. Początkowo często uderzały w przeszkody, ale już po kilku próbach zaczynały unikać kolizji. Co ciekawe, potrzebowały do tego zaledwie 3–5 powtórzeń, czyli mniej więcej tyle samo, co myszy czy muchy owocówki.

Zaskakujący układ nerwowy

Meduzy nie mają mózgu, ale ich układ nerwowy jest bardziej złożony, niż sądzono. Składa się z czterech struktur, z których każda zawiera około tysiąca neuronów. Odpowiadają one za odbieranie bodźców z otoczenia – w tym światła i ruchu – i kierowanie reakcjami całego ciała.

Badania wykazały, że Tripedalia cystophora potrafią łączyć informacje o świetle, ruchu i przeszkodach w jeden proces decyzyjny. To oznacza, że wykazują uczenie asocjacyjne – zdolność kojarzenia różnych bodźców z określonym działaniem. Innymi słowy, potrafią zapamiętać, że zbyt ciemny obszar oznacza zbliżającą się przeszkodę i w odpowiednim momencie skręcić.

Pół miliarda lat doświadczenia

Meduzy są jednymi z najstarszych zwierząt na Ziemi – pojawiły się około 500 milionów lat temu. Ich ewolucyjny sukces wynika właśnie z prostoty połączonej z niezwykłą skutecznością. Teraz okazuje się, że ta prostota kryje w sobie zdolność do nauki, która mogła stanowić fundament dla rozwoju złożonych mózgów u późniejszych gatunków.

O krok bliżej do zrozumienia pamięci

Jak mówią badacze, jeśli uda się dokładnie ustalić, które neurony u meduz odpowiadają za proces uczenia, będzie to przełom w nauce o mózgu. Pozwoli to lepiej zrozumieć, jak powstały mechanizmy pamięci i uczenia się u bardziej rozwiniętych organizmów – w tym u człowieka.

Choć meduzy wydają się prostymi stworzeniami, ich zdolności pokazują, że inteligencja może przybierać wiele form. A może to właśnie one – przez miliony lat dryfujące w oceanach – są pierwotnymi mistrzyniami nauki?