Oddychamy coraz lepszym powietrzem, ale smog w Polsce wciąż nie zniknął

Jakość powietrza poprawia się z roku na rok, jednak w wielu regionach smog nadal stanowi poważny problem. Małopolska i Śląsk wciąż należą do najbardziej zanieczyszczonych obszarów kraju, a program „Czyste powietrze” po ubiegłorocznych zawirowaniach nadrabia zaległości i wraca na właściwe tory.

Polska oddycha coraz spokojniej, ale niejednolitym rytmem

Najnowszy raport Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska pokazuje, że większość parametrów jakości powietrza utrzymuje trend poprawy. Wyniki dla 2024 roku wypadają podobnie jak rok wcześniej, ale wyraźnie lepiej niż w 2022 czy latach wcześniejszych. Największą poprawę widać w centrach dużych miast, gdzie emisja dwutlenku azotu spadła wraz z ograniczeniem ruchu samochodowego i wymianą ogrzewania na mniej emisyjne rozwiązania.

Kraków i Katowice nadal notują lokalne przekroczenia norm, jednak ich skala zmniejsza się z roku na rok. Podobnie wygląda sytuacja z ozonem, pyłem zawieszonym PM10 i PM2,5, które przekraczają limity jedynie w pojedynczych strefach.

Największym wyzwaniem pozostaje benzo(a)piren. Ten rakotwórczy składnik smogu wciąż występuje na wysokim poziomie w 21 z 46 stref pomiarowych. To wynik dużej liczby domów ogrzewanych starymi piecami oraz restrykcyjnych norm dla tego zanieczyszczenia.

Śląsk i Małopolska nadal na czele smogowej mapy

Największe obszary z przekroczeniami norm dotyczą właśnie tych dwóch województw. Według danych GIOŚ problem dotyczy 2,4 proc. powierzchni kraju, na której mieszka niemal 19 proc. Polaków. Choć skala jest mniejsza niż kilka lat temu, nadal wymaga intensywnych działań, zwłaszcza w sezonie grzewczym.

Coraz więcej mieszkańców korzysta z mniej emisyjnych źródeł ciepła – pomp ciepła, gazu czy ogrzewania elektrycznego. Termomodernizacje pomagają ograniczyć zużycie energii i skutecznie redukują emisję pyłów. Mimo to w wielu domach nadal stoją kopciuchy. To one w największym stopniu odpowiadają za zimową jakość powietrza.

Program „Czyste powietrze” ograniczył smog w Polsce

Po przerwie w naborach jesienią 2024 roku program wrócił w nowej odsłonie. Uszczelnienie procedur miało ograniczyć nadużycia, lecz jednocześnie spowolniło tempo przyjmowania wniosków. Wiosną system ruszył ponownie, a liczba składanych dokumentów zaczęła rosnąć: od 182 wniosków tygodniowo w kwietniu do ponad 1900 na początku lata.

Jesienią tempo lekko spadło, głównie przez koniec sezonu remontowego. Od początku roku złożono jednak ponad 42 tysiące wniosków, z czego większość już rozpatrzono. Fundusz informuje, że zaległości z 2024 roku zostały rozliczone, a problemy z opóźnionymi płatnościami nie wracają. Największym zainteresowaniem cieszą się kotły na biomasę, na które do końca września złożono około 18 tys. wniosków.

Program będzie działał do 2032 roku, a jego budżet pozwoli na modernizację 2,5 mln budynków i lokali.

Walka ze smogiem przyspieszy przez ETS2

Nowy system ETS2, czyli opłaty za emisje z ogrzewania domów i transportu, dopiero wejdzie w życie, ale już teraz budzi wiele emocji. Mieszkańcy słabo ocieplonych domów mogą odczuć wyższe koszty ogrzewania, zwłaszcza przy korzystaniu z węgla. Szacuje się, że cena ton węgla może wzrosnąć o około 400 zł.

Eksperci alarmują, że osoby o niższych dochodach mają dziś utrudniony dostęp do programu „Czyste powietrze”. Z kolei przedstawiciele NFOŚiGW uspokajają, że system działa zgodnie z planem, a zmiany w procedurach zwiększą jego bezpieczeństwo i efektywność.

Wsparcie otrzymują też mieszkańcy budynków wielorodzinnych. Fundusz Termomodernizacji i Remontów BGK wyczerpał już tegoroczną pulę ponad 240 mln zł. W przyszłym roku ma do dyspozycji jeszcze większą sumę – 330 mln zł.

Smog w Polsce powoli ustępuje, choć wciąż pozostaje realnym wyzwaniem. Poprawa jakości powietrza jest widoczna, ale wymaga dalszej wymiany kopciuchów i termomodernizacji budynków. Program „Czyste powietrze” wraca do stabilnej pracy, a nadchodzące przepisy ETS2 przyspieszą konieczne zmiany. Najbliższe lata pokażą, czy obecne tempo wystarczy, aby smog wreszcie przestał psuć zimowe powietrze w polskich miastach.